NYT: ABD'li yetkililere göre Brunson bırakılmazsa Türkiye'ye THY'yi de hedef alan yeni yaptırımlar gelecek
Devlet Bahçeli: Trump çıbanbaşı haline geldi
Ticaret Bakanı Pekcan: ABD'nin yaptırımlarına 533 milyon dolarlık ek vergi ile karşılık verdik
ABD ürünlerine yüzde 100 ek vergi
BDDK’dan üç yönetmeliğe onay: Taksit ve vadeye sınır, kredilere yapılandırma

TARİHİN BİLİNEN İLK KADIN ŞAİR ve YAZARI 'ENHEDUANNA'DIR

ECE ATAER

14-04-2018 20:46


 

Bugün M.Ö. 2300’lere,  Sümerlere uzanıyoruz.

 

Tarihin bilinen en eski kadın şairi ve yazarı  Enheduanna’dan bahsedeceğim size.

 

Akad Kralı Sargon'un ve yüksek olasılıkla Kraliçe Tashlultum'un kızı Enheduanna.

 

Enheduanna’nın varlığını haber veren ilk tarihî belge 1925 yılında Mezopotamya kazıları sırasında  arkeolog Leonard Woolley tarafından bulunmuştur.

 

Sümerlerde tapınak rahibelerinin evlenmelerine izin verilmezdi. Çünkü onlar zaten Tanrı ile evliydi. Çocukları olduğunda da doğan bebek öldürülürdü.

 

Bulunan tabletlere göre tapınak rahibelerinden biri gizlice doğurur ve bebeğini, kara sakızla ziftlediği hasır bir sepete koyarak nehre bırakır. Bebeği nehirde çiftçi Akki bulur  ve ona “Sargon” adını verir. Oğlu büyüyünce Akki, onu Kiş Sarayı’na içkicibaşı olarak verir. Kiş Kralı yaşlı ve güçsüzdür. Onun zayıflığından yararlanan Sargon, krallığı ele geçirir ve topraklarını genişletir. Sahip olduğu ülkeyi Kuzey Akad ve Güney Sümer olarak adlandırır.  Akdeniz’den Pers ülkesine kadar  uzanan bir imparatorluk kurar. Bu, tarihte bilinen ilk imparatorluktur ve dolayısıyla Kral Sargon da ilk imparator. Sizin anlayacağınız tipik bir Musa hikâyesi!  

 

Akad kralı Sargon, Sümerlerin aşk ve sevgi tanrıçası  İnanna’yı İştar adıyla tanıyarak kızı, prenses Enheduanna’yı ay tanrısı ve  İnanna’nın babası Nanna’nın Ur şehrindeki Ekişnugal tapınağına baş rahibe olarak atar. Kızı da artık en üst düzeyde bir ay rahibesi olmuştur.  

 

Enheduanna, babasına  büyük bir devlet kurması ve Akad kültürü ile Sümer kültürünü kaynaştırması için yardım etmiştir. Ayrıca hem Sümer tapınakları hem de onların tanrı ve tanrıçalarını övmek için şiirler ve ilahiler yazmıştır. Bu da onu tarihte belgelenmiş en eski kadın şair ve hatta ilk şair yapmıştır

 

Sümerlerde kadınların kendilerine özgü ayrı bir dilleri vardı. Enheduanna şiirlerini ve ilahilerini Sümerce kadın dilinde yazmış ve birinci tekil şahıs kullanmıştır. Yaşadığı dönemde de o Mezopotamya’nın büyük şairi olarak tanınmıştır. Tanrıça İnanna’ya yazdığı şiirler nedeniyle lezbiyen yakıştırması da yapılmıştır Enheduanna’ya:

 

Ey İnanna! sen gök gibi yücesin, bilinsin!
Sen yer gibi genişsin, bilinsin!
Sen ülkede kükreyensin, bilinsin!
Sen başları vuransın, bilinsin!
Cesetleri bir köpek gibi silip süpürürsün, bilinsin
Sen birçok zaferleri kazanansın , bilinsin.

 

“Enheduanna’nın Mutluluğu” İnanna’ ya adanmış bir şiirin on sekiz bölümünü içermekte olup adeta onunla konuşuyor gibi samimi bir üslupla yazılmıştır.

 

Bulunan kil tabletler üzerinde çivi yazısıyla yazılmış  Enheduanna’nın 43 şiirine ve bu şiirlerin yanında çeşitli yazı ve yapıtlarına rastlanmıştır. Bu şiirlerde hayal kırıklıkları,   umutlar, inanç, savaşın analizi ve çeşitli duygular da vardır.

 

Bugün Pensilvanya Müzesi’nde sergilenen bu kil tabletlerin yanında elimizde bir disk ve iki de mühür bulunmaktadır.

 

Diskin üzerinde Enheduanna’yı bir Sümer ayininde görebiliyoruz. Üzerinde uzun, saçaklı bir elbise ve başında türban(!) bulunmakta ve Enheduanna’nın önünde ise çıplak bir erkek ve bu rahibin hemen arkasında iki erkek rahip daha görülmektedir. Bazı tarihçiler Sümerlerin sosyolojik yapılarını göz önünde bulundurarak onu ilk feminist olarak görmüşlerdir.

 

Tabletlere göre Enheduanna çok güzelmiş. Ölümlü bir tanrıça olarak bilinmesine rağmen gittiği bazı yerlerde ölümsüz  olan yarı tanrı İnanna diye de karşılandığı olmuş. Ve tüm kadınlar gibi aşklar, ihanetler ve acılar yaşamış. Uruk kentinden sürgün edildiğinde acısını dile getirişi gerçekten etkileyicidir:

 

Günün ışıkları yaklaşıyor
Benim üzerimdeki ışık yok oluyor
Gölge ışığa yaklaşıyor
Ve kum fırtınası gibi onu kaplayacak
Benim tatlı sesim bozuldu
Bana zevk veren her şey toza döndü
Ey Sin! Göğün kralı! Bana ne yaptı bu Luganane?
An’a söyle. İnanna beni kurtarsın!
O, Lugananne’nin erkekliğini alsın!
Dağlar ve tufan onun elinde, o beni ve şehri titretti
Ona söyle, kalbi benim için sakinleşsin!
Ben Enheduanna ona bir dua yapayım…

İlahileri, Mezopotamya teolojisini değiştirdi. Sümer ve Akad inançlarını sentezleyerek, tanrıları ülkenin insanlarıyla yakınlaştırdı. Örneğin, Ay Tanrısı Nanna’yı halkın gözünde daha sempatik;  İnanna’yı da yerel bir tanrıçadan “Cennetin Kraliçesi” katına yükseltti. Zamanla Sümer’in ve Akad’ın tüm tanrı ve tanrıçaları Ortadoğu’daki insanların da tanrı ve tanrıçaları oldular. Metinlerin ve dolayısıyla edebiyatın tarihsel süreç içerisindeki gücünü görmek açısından Enheduanna’nın ilahileri inanılmaz bir örnek! Bununla da kalmıyor. Bakın araştırmacı Paul Kriwaczek: “Onun kompozisyonları, modern zamanlarda yeniden keşfedilmesine rağmen, yüzyıllar boyunca dilek duası modelleri biçiminde yaşamaya devam etti. Babiller aracılığıyla, İbranice yazılan İncil’i ve Yunan Homeros’un ilahilerini ve dualarını etkilemiş ve ilham kaynağı olmuşlardı. Tarih boyunca ismi bilinen ilk edebi yazar olan Enheduanna’nın sürmekte olan yankıları, erken Hristiyan kilisesinin ruhbanları tarafından da işitilmişti.”değerlendirmesiyle onun metinlerinin gücüne güç katıyor.  

M.Ö. 2285 yılında ölen Enheduanna, Sümer’de erkek tanrılarla geliştirilmiş erkek egemenliğin tüm hayatı kontrol altına aldığı Ortadoğu'da halkın sevgi ve saygı duyduğu bir bürokrat ve ayrıca kadınların ilk bilinen sesi olmuştur.

 

KAYNAK:

Günaydın Aşk, Celal Hafifbilek, İstanbul: 2005, Telos Yayıncılık

 

Diğer Yazıları

  Hava Durumu


ISTANBUL

  Yazarlar

KAZIM ÇİLOĞLU

KAZIM ÇİLOĞLU

Diyelim ki…

Köşe yazılarının tüm adli sorumluluğu yazarına aittir.

  Puan Durumu

  O G B M A Y AV P
1.GALATASARAY A.Ş. 1 1 0 0 3 1 2 3
2.EVKUR YENİ MALATYASPOR 1 1 0 0 3 1 2 3
3.KAYSERİSPOR 1 1 0 0 2 0 2 3
4.MEDİPOL BAŞAKŞEHİR FK 1 1 0 0 2 0 2 3
5.ATİKER KONYASPOR 1 1 0 0 3 2 1 3
6.KASIMPAŞA A.Ş. 1 1 0 0 3 2 1 3
7.BEŞİKTAŞ A.Ş. 1 1 0 0 2 1 1 3
8.FENERBAHÇE A.Ş. 1 1 0 0 2 1 1 3
9.DEMİR GRUP SİVASSPOR 1 1 0 0 1 0 1 3
10.BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE ERZURUMSPOR 1 0 0 1 2 3 -1 0
11.ÇAYKUR RİZESPOR A.Ş. 1 0 0 1 2 3 -1 0
12.AKHİSARSPOR 1 0 0 1 1 2 -1 0
13.BURSASPOR 1 0 0 1 1 2 -1 0
14.AYTEMİZ ALANYASPOR 1 0 0 1 0 1 -1 0
15.GÖZTEPE A.Ş. 1 0 0 1 1 3 -2 0
16.MKE ANKARAGÜCÜ 1 0 0 1 1 3 -2 0
17.ANTALYASPOR A.Ş. 1 0 0 1 0 2 -2 0
18.TRABZONSPOR A.Ş. 1 0 0 1 0 2 -2 0