Kılıçdaroğlu'ndan Akşener'in parti hazırlığıyla ilgili ilk yorum
Mehmet Görmez'den ayrılık iddalarına yanıt
Türkiye Gazetesi: Yeni darbeyi ulusalcılar yapabilir
'Hendek' depremin zamanını haber verecek
Mehmet Görmez'e iki yeni görev iddiası

TAKVİM VE YENİ YIL KAVRAMLARI

MURAT ŞAHİN

30-12-2016 16:04


Evrende, doğada; saat, gün, yıl, asır kavramları yoktur. İnsanlar yaşadığı

gezegende olup biteni daha iyi anlayabilmek ve kendilerince kontrol

edebilmek için çeşitli kavramlar, ölçüler ve bunları anlatabilecek diller

geliştirmiştir. Takvim de bu dillerden bir tanesidir.

Takvim; bir zaman dilidir.

Zaman; aslında sonsuzluktur. İnsan takvimi oluşturmakla bu sonsuzluğu

parçalamıştır. Bu parçanın en bilinen hali gündür. Gün; Güneşin sabah

doğduktan sonra bir sonraki doğması arasında geçen süredir. Güneşin,

aydınlığın göründüğü an gündüz, diğer bölümü ise gecedir.

İnsanın yazı ve rakamdan sonra oluşturduğu en büyük uygarlık ölçüsüdür,

dilidir diyebiliriz.

İnsanlar zaman belirlerken, dünya, güneş, ay hareketlerini dikkate alarak

hareket ederler.

Takvim; Arapçadan – QVM - (khaveme); daha düz, daha doğru, isabetli,

uygun, münasip anlamında fiilinin kökünden - doğrultmak, kıymet verip

değerlendirmek, kıvamına getirmek - anlamlarında kullanılır.

Takvim; yer ve zaman kavramlarını anlaşılması ile ilgilidir Bu anlama ve

anlayışın belirmesinde gece - gündüz, yaz - kış gibi somut hareketlerin

temel olduğu bir gerçektir Bu nedenle, tarihlendirmede kullanılan tek

zaman ölçüsü takvimdir.

İnsanlığın – üçüncü büyük buluşu – takvimdir desek çok da aykırı düşmez.

Takvim, zaman kavramının ölçülmesidir.

Zaman nedir?

Zaman aslında sonsuzluktur. İnsanlık takvimi bulmakla, gezegenimizdeki

zaman kavramını belli yerlerde parçalamış hatta durdurmuş diyebiliriz. Bu

parçanın ilk birimi gündür.

Gün; Güneşin bu sabah doğması ile ertesi sabah doğması arasındaki

süredir. Güneşin, aydınlığın görüldüğü an – gündüz – diğer bölümüne –

gece- adı verilmiştir. İşte bu zaman kavramını karmaşadan kurtarmak için

– takvimi – oluşturmuştur. Takvimin oluşturulması tamamen doğa

yasalarının dikkate alınarak oluşturulduğu da ayrı bir gerçektir.

2

Aynı zamanda, yaşadıkları gezegende zamanı; yani saati, günü, ayı, yılı ve sair

gibi kavramları tanımlamak; mesafeleri ölçmek için diller, ölçüler ve kavramlar

geliştirmiştir.

Takvimin tarihçesi ve gelişimi

Bilindiği gibi tarih, olayları yer ve zaman içinde tanımladıktan sonra

kendisine mal edebilir. Bugün, elimizde bulunan tarihi eserler,

alıştığımız tarihlere göre tanımlanmışlardır. Oysaki geçmişe doğru

çıkıldıkça uygarlıkların yaşadıkları alanlar daraldığından ve

birbirlerine olan karşılıklı etkiler azaldığından değişik toplumlardan

bize ulaşan yazılı belgelerde, değişik takvim sistemleri kullanılmıştır.

Başlangıçta tarihçiler, sadece ulusal tarihleri ile uğraşır, genel dünya

tarihi ile kendi savaş ve ilişkileri derecesinde ilgilenirlerdi. Olayları

da buna göre değerlendirirlerdi. Bu değerlendirmede de önemli rol,

zaman dolayısıyla takvim başlangıcına düşerdi.

Yazının kullanılmaya başlanması, Roma İmparatorluğunun ikiye

bölünmesi, Batı Roma'nın yıkılışı, Amerika'nın keşfi, Fransız ihtilali,

İstanbul'un fethi gibi olaylar, batı dünyası için önemli olaylar olarak

kabul edilmişlerdir. Bunların tarih ve takvim başlangıcı olarak kabulü

de yine Batı dünyası için söz konusu olmaktadır. Buna karşılık İslam

dünyasında ise Hicrî takvim kullanılmaya başlanmıştır.

Türk dünyasında da İslam'dan önce "On iki Hayvanlı Türk Takvimi"

kullanılıyordu Türkler, İslamiyet'i kabul edip bu dinin etkileşim alanı

içine girdikten sonra Hicri takvimi kullanmaya başladılar.

Eski Mezopotamya toplulukları, takvimde ay yılını kullanıyorlardı.

Güneş yılı ilk defa eski Mısırlılar tarafından kullanılmıştır. Mısır'ın bu

ilk güneş takvimi, İ.Ö. 45 tarihinde, Roma diktatörü Jul Sezar

tarafından alınmış, böylece "Julien Takvimi" denilen Rumi (Roma)

Takvim doğmuştu. Bu takvim İ.S. 1582 yılında Papa XIII. Gregoir

tarafından geliştirildi. Böylece, Gregorien adıyla batı takvimi (Efrenci

Takvim) oluştu.

3

İslam dünyasında II. Halife Ömer zamanına kadar yazılan yazılara

tarih koyma geleneği yoktu. Bir gün bir alacaklı, Halife'ye Şaban

ayında ödenecek bir borçlu senedi göstermiş. Halife bunun hangi

Şaban olduğunu sorarak, geçtiğimiz senenin Şaban ayı mı, bu senenin

Şaban ayı mı, yoksa gelecek senenin saban ayı mı olduğunu öğrenmek

istemişti. Keza vali Ebu Musa'ya birbirini tutmayan iki emir verilmiş.

Bunlardan hangisinin ilk, hangisinin son olduğu bilinememiş. Ebu Musa

durumu halifeye sormuş. Bunun üzerine şura meclisi toplanmış.

Mecliste çeşitli görüşler ortaya atılmış. Sonunda Hz. Ali'nin teklifi

üzerine Hz. Muhammed’din Mekke'den Medine'ye hicreti, tarih ve

takvim başı olarak kabul edilmiştir. Bu olay, Hicretin onyedinci

senesinde oldu. Gerçi Hicret, senenin üçüncü ayı olan Rebiyülevvel’de

yapılmıştı. Oysaki eskiden beri Araplarca Muharrem sene başı olarak

biliniyordu. Bu sebeple Muharrem ayı, yeni yılın başı olarak kabul

edilmiştir. (1)

İslam dünyasında bazı ibadet ve belirli günler, bu sayede her

mevsimde farklı tarihlerde oluyordu. Hicri takvime göre ay yılı esas

alındığından oruç, hac gibi ibadetler farklı zamanlarda yerine

getiriliyordu. Böylece her otuz beş yılda bir, tekrar başa gelmiş

oluyordu.

Müslüman Türk dünyasında Celaleddin Melikşah zamanında

hükümdarın adını taşıyan "Celali Takvimi" adıyla yeni bir takvim

yapıldı. Bu takvim de güneş senesine dayanıyordu. İlkbaharın ilk günü

yılbaşı sayılıyordu, Melikşah devrinde uygulanmış olan bu takvim

Gregorien takviminden daha az hatalı idi.

Osmanlı Devleti'nde Tanzimat'a kadar ay yılı ve hicret başlangıcı

kullanılıyordu. Bilindiği gibi güneş yılı ay yılından on bir küsur gün daha

fazla(Güneş yılı küsuratı ile birlikte 365 gündür. Ay yılı ise, aylarının

29 veya 30 gün sayılmasından dolayı 354 gündür)olduğundan. Bunun

için ay yılı mali bakımdan kamu düzeni için uygun değildi. Bu yüzden

Tanzimat döneminde "Mali sene" (9 Muharrem 1256 = 1 Mart 1256)

4

adıyla yeni bir sene oluşturuldu. Böylece bu “Mali Yılın” ilk yılı 1256,

ilk günü de Cumartesi oldu.

Güneş aylarını kullanmaya başlayan bu mali yıl, yine Hicret

başlangıcına dayanıyordu. Fakat sene başı olarak Gregorien

takviminde olduğu gibi "Ocak" ayını değil, Jülien (Rûmi) takvimine

göre "Mart" ayını kullanıyordu. Bu nedenle mali yıla "Rumi yıl" adı

verilmişti.

Cumhuriyet Türkiye’si, 26 Aralık 1925 tarihinde, takvim başlangıcı

olarak kabul edildi, yılbaşı da Gregorien takvimindeki "Ocak" ayı

olarak kabul edildi.

Türklerin kullandığı önemli takvimlerden biri de "On iki Hayvanlı

Türk Takvimi’dir”, İslam’dan önce kullanılan bu takvim, Türk

kavimlerinin eski zamanlardan beri en çok kullandıkları takvim sistemi,

devri on iki hayvanlı takvim sistemidir. Değişik coğrafi sahalarda

yaşayan, birçok uygarlıkla karşılaşan Türk halkları, bunu ya bağımsız

olarak kullanmış veya yabancı uygarlıklardan gelen takvimlerle uyumlu

hale getirerek kullanmışlardır. On iki yıllık süreklilik bir dönem

oluşturan bu takvimin her yılı belli bir hayvanla adlandırılır. Böylece

her yıl, adlandırıldığı hayvanın adını alır.

Bunlar: Sıçan, sığır, pars, tavşan, ejderha, yılan, at, koyun,

maymun, tavuk, köpek ve domuzdur.

Devreyi oluşturan hayvanlardan her birinin, devrederken ait oldukları

yılların kaderi üzerine ve belirli bazı etkilere neden olduklarına;

yılların, farklı zamanlarında doğan çocukların karakteri üzerinde de

etkisi olduğuna inanılırdı.

KULLANDIĞIMIZ TAKVİM YILI

Şu an kullandığımız Gregorian takvime göre, 31 Aralık Cumartesi günü 2017 yılı

bitecek ve 1 Ocak Pazar günü yeni bir yıl başlayacak. Bir zamanlar her ülke veya

toplum kendine göre takvimler kullanırdı. Ancak Helenistik dönemde, hem Helen

dünyasının daha popülerliliği hem de bu takvimin her yerde kullanabilirliği, ülkeler

arası ilişkilerde daha çok Helen takviminin kullanılmasına neden olmuştu.

5

Her dört yılda bir yapılan Olimpik oyunlar Helen takvimin kullanılmasını daha pratik

hale getirmekteydi. Bu takvimin yılları Olimpik oyunların başlama zamanlarına göre

ayarlanmıştı. Her iki olimpiyat oyunlarının arası, takvimin bir “olimpiyat’ını”

oluşturmaktaydı. Şu an kullandığımız takvime göre dört yılda bir yapılan olimpiyat

oyunlarının her birinin başlangıcında bir olimpiyat başlamış oluyordu.

Yani bir olimpiyat, dört Gregorian yıla karşılık gelmektedir. Her olimpiyatın ilk yılı

oyunların başladığı yazın ortası olan Temmuz ayı ortalarında başlar. Bir sonraki

olimpiyat oyunlarının başladığı gün biter. O yılın ilk ayının ilk günü ayın dolunay

olduğu gece yarısıdır. Bu nedenle her yılın başladığı gün dolun ayın durumuna göre

Temmuz’un değişik günleri olabilir. İlk Olimpik oyunların yapıldığı İ.Ö. 776 yılı, ilk

Olimpiyatın birinci yılını gösterir. İlk açılışın yapıldığı bu yılın Temmuz ayının ortası,

09/10 Temmuz gece yarısı bu takvimin ilk gününün başlangıcıdır.

Gregorian takvimine göre ise yeni yılın başlangıcı 1 Ocak günüdür.

Takvimler listesi

Liste; kullanımda olan, arkaik, reform takvimleri, dünya dışı takvimler ve kurgusal takvimler

şeklinde ayrılmıştır.

A. Kullanımda

· 360 günlük takvim

· Akan takvimi

· Ermeni takvimi

· Asur takvimi

· Astonya takvimi

· Astronomik yıl numaralandırma

· Bahá'í takvimi

· Bengal takvimi

· Berberi takvimi

· Budist takvimi

· Çin takvimi

· Kıpti takvimi

· Discordian takvimi

· Etiyopya takvimi

· Mali yıl farklı ülkelere göre değişir. Sadece mali işlerde kullanılır.

· Germanik takvim (Ásatrúlar tarafından kullanılmakta)

· Gregoryen takvim bugün dünyada birçok ülke tarafından kullanılmakta olan takvim

· Yahudi takvimi

· Hint takvimi

· İbo takvimi, İbolar tarafından kullanılmakta.

· Hindistan ulusal takvimi

· ISO week date

· İran takvimleri

6

· İrlanda takvimi

· Hicri takvim

· Japon takvimi (Gregoryen ayları)

· Cava takvimi

· Juche dönemi takvimi, Kuzey Kore tarafından kullanılmakta

· Jülyen takvimi

· Kürt takvimi

· Litvanya takvimi

· Malayalam takvimi

· Maya takvimi (Maya yerlileri tarafından hala kullanılmakta)

· Nanakshahi takvimi

· Nepal takvimi

· Nepal Sambat

· Minguo takvimi, Tayvan tarafından kullanılmakta

· Düzenlenmiş Jülyen takvimi

· Roman takvimi

· Rünik takvim (Ásatrúlar tarafından kullanılmakta)

· Tamil takvimi

· Tayland ay takvimi

· Tayland güneş takvimi

· Tibet takvimi

· Zerdüşt takvimi (Farsça dahil)

B. Arkaik takvimler

· Atika takvimi

· Aztek takvimi

· Babil takvimi

· Bulgar takvimi

· Bizans takvimi

· Coligny takvimi

· Mısır takvimi

· Enoch takvimi

· Floransa takvimi

· Fransız Cumhuriyetçi takvimi

· Helenik takvimler

· Antik Makedonya takvimi

· Mesoamerican takvimleri

· Pentecontad takvimi

· Pozitivist takvim

· Rapa Nui takvimi

· Roman takvimi

· Rumi takvim

· Rünik takvim

· Sovyet takvimi (Gregorian takvimi 5 ve 6 gün - haftalı)

· İsveç takvimi (1700–1844 arasında kullanıldı)

· Antik Meksika takvimi

C. Hayali takvimler

7

· Discworld calendar

· Middle-earth calendar

· Stardates (from Star Trek)

· Star Wars calendar

D. İşlevlerine göre takvimler listesi

1. Genel kullanım; Astronomik · Çin · Gregoryen · Hicri · Hicri Şemsi · ISO

2. Takvim tipleri: Ay · Ay-Güneş · Güneş

3. Özel kullanım; Akan · Asur · Aztek (Tonalpohualli · Xiuhpohualli) · Babil · Bahá'í ·

Bengal · Berberi · Bikram Samwat · Budist · Birminya · Bizans · Cava · Düzenlenmiş Jülyen

takvimi  · Ermeni · Etiyopya · Fransız Cumhuriyetçi · Germanik · Helenik · Hindu · İbo ·

İnka · Hindistan · İran (Hicri Şemsi, İran) · İrlanda · İsveç · Japon · Juche · Jülyen · Kelt ·

Kıpti · Kore · Kürt · Litvanya · Malayalam · Maya (Haab' · Tzolk'in) · Mısır · Minguo ·

Nanakshahi · Nepal Sambat · Pawukon · Pentecontad · Rapa Nui · Roman · Sovyet · Tamil ·

Tayland (Tayland · Güneş) · Tibet · Vietnam · Xhosa · Yahudi · Yoruba

4. Takvim tipleri: Rünik · Mesoamerican (Long Count · Calendar round)

5. Hıristiyan türleri: Azizlerin takvimi · Doğu Ortodoks liturjik takvimi · Liturjik yıl.

6. Nadiren kullanılan; Darian · Discordian

7. Tarihi; Rumi

8. Diğer; Ekonomik · Sürekli · Duvar

E. Reform takvimleri;

Devamında Gregorian takviminin reformlarıyla ilgili doğan yeni örnekler.

· Halosene takvimi

· Uluslararası kabul görmüş takvim.

· Dünya takvimi

· Dünya sezon takvimi

· Leap haftalık takvim

- Birlik ( barış) takvimi

- Ortak – uygarlık takvimi ve zaman

- Simetri 454

F. Dünya dışı takvimler;

Darian takvimi (Mars gezegeni için)

G. Ayrıca, Hıristiyanlığın paskalya yortusunun bu dönemle denk düşmesi de tesadüf

değildir.

Mithra inancından da belli izlerin olduğu yadsınamaz.

Özel mesajım;

Aziz okurlar,

yeni bir yılı hep birlikte büyük umutlarla bekliyoruz.

8

İnsanın, gezegenimizin doğal dengesinin olumsuz değişmesindeki; bencil,

acımasız, sorumsuz davranması ve katkısıyla bu yaşlı dünyamızda başta insanlar

olmak üzere tüm canlılar için yaşamın tadı tuzu kaçıyor.

Bu sorumsuz kitlelerin artık akıllarının başlarına gelmesini umuyor ve

diliyorum. Böylece hiç olmazsa bu gezegende gelecek kuşaklar ve canlılar daha

rahat ve barış içinde yaşayabilme şansları ve umutları olsun.

Bu vesile ile hepinizin yeni yılını kutlar; sağlık, esenlik, mutluluk, huzur ve

barış dolu kocaman bir yıl dilerim.

Umutlarınız hep diri kalsın.

Murat Şahin

Kaynakça;

1. Ahmed Muhtar Paşa, Islâhu'-tTakvim, Mısır 1307, 3

2. İnternet bilgiler.

Diğer Yazıları

  Hava Durumu


ISTANBUL

  Yazarlar

KAZIM ÇİLOĞLU

KAZIM ÇİLOĞLU

Pahalı kahramanlıklar…
EMİN VAROL

EMİN VAROL

Frak

Köşe yazılarının tüm adli sorumluluğu yazarına aittir.

  Puan Durumu

  O G B M A Y AV P
1.AKHİSAR BELEDİYE GENÇLİK VE SPOR 0 0 0 0 0 0 0 0
2.ALANYASPOR 0 0 0 0 0 0 0 0
3.ANTALYASPOR A.Ş. 0 0 0 0 0 0 0 0
4.ATİKER KONYASPOR 0 0 0 0 0 0 0 0
5.BEŞİKTAŞ A.Ş. 0 0 0 0 0 0 0 0
6.BURSASPOR 0 0 0 0 0 0 0 0
7.EVKUR YENİ MALATYASPOR 0 0 0 0 0 0 0 0
8.FENERBAHÇE A.Ş. 0 0 0 0 0 0 0 0
9.GALATASARAY A.Ş. 0 0 0 0 0 0 0 0
10.GENÇLERBİRLİĞİ 0 0 0 0 0 0 0 0
11.GÖZTEPE A.Ş. 0 0 0 0 0 0 0 0
12.KARDEMİR KARABÜKSPOR 0 0 0 0 0 0 0 0
13.KASIMPAŞA A.Ş. 0 0 0 0 0 0 0 0
14.KAYSERİSPOR 0 0 0 0 0 0 0 0
15.MEDİPOL BAŞAKŞEHİR FK 0 0 0 0 0 0 0 0
16.OSMANLISPOR FUTBOL KULÜBÜ 0 0 0 0 0 0 0 0
17.SİVASSPOR 0 0 0 0 0 0 0 0
18.TRABZONSPOR A.Ş. 0 0 0 0 0 0 0 0