İLK 1 MAYIS ŞİİRİNİ YAZAN KADIN ŞAİR YAŞAR NEZİHE

ECE ATAER

29-04-2018 08:27


 

Taha Toros, kadın şairlerle ilgili bir antoloji hazırlıyordu. Martin Hartman’ın 1919 yılında yazdığı “Dichter Der Neuen Türkei” adlı kitapta adını daha önce hiç duymadığı bir yazara rastladı. Yaşar Nezihe.

Sordu, soruşturdu. Öldüğünü söylediler. Vazgeçmedi. Aksaray’da, Oruç Gazi Sokağı, 4 numaralı evde nihayet onu buldu. 55 yaşlarında, siyah elbiseli, yorgun bakışlı bir kadın kapıyı açtı. Kendini gölgesine gizleyen bu yaşlı kadın Yaşar Nezihe’den başkası değildi.

Yaşar Nezihe, 1882 yılında İstanbul’da Silivri’de dünyaya geldi. Yoksul bir ailenin çocuğuydu. 6 yaşında annesini kaybedince sarhoş babası Kadir Efendi ile kalakaldı. Bir de yarı deli bir teyze vardı evde. Onun anlattığı Arzu ile Kamber, Kerem ile Aslı gibi halk hikâyeleri ile büyüdü. Bir hocadan babasından gizli okuma öğrendi. Dere kenarlarından topladığı otları ve çiçekleri satarak elde ettiği küçücük paraları daha çok şey öğrenmek için bu hocaya veriyordu. Öğrenim hayatı bundan ibaret oldu. Şiiri çok seviyor ve şairlerin taşbasma kitaplarını buldukça okumaya çalışıyordu.

İlk aşkı sokak devriyesi Hilmi Çavuş’tu. İlk şiirlerine de o ilham oldu. Yine ilk şiiri, 15 yaşındayken Ahmet Rasim’in “Malumat” dergisinde yayımlandı.

Babası işten atılınca yoksulluk daha da arttı. Babası yoksulluklarına çare Yaşar Nezihe’yi kendisinden 27 yaş büyük, belediyede kantarcı olarak çalışan yaşlı bir adamla evlendirmekte buldu. Kısa bir süre sonra kocası, Yaşar Nezihe’yi çocuğu olmadığı gerekçesiyle boşadı. Hâlbuki kendisinin daha önce evlendiği üç kadından da çocuğu olmamıştı.

Ardından Yaşar Nezihe, mühendis Fevzi Bey’le evlendirildi. Bu evlilikten üç çocuğu oldu. Kocası hovardaydı ve eve gelmiyordu. Bir süre sonra başka bir kadın için Yaşar Nezihe’yi terk etti ve Yaşar Nezihe’nin iki çocuğu yetersiz beslenmeden öldü. Oğlu Vedat’la hayata tutunmaya çalışsa da zor günlerdi. İki kez intihar girişiminde bulundu.

“Terakki”ye şiirler yazarak bugünleri atlatmaya çalışıyordu. Bu dönemde daha önce nişanlandığı fakat babasının karşı çıkmasıyla ayrıldığı edebiyatçı Yusuf Ziya Erdem ile görüşmeye başladı. Evlendiler. Bu evlilik 55 gün sürdü. Eşinin onuncu karısı olduğunu öğrenince bu evlilik de bitti. Boşandılar. Buna rağmen Yusuf Ziya Erdem’in 1917’den 1928 yılına kadar çıkardığı “Nazikter” dergisinin baş şairi Yaşar Nezihe oldu. 40 yıl boyunca Erdem’le mektuplaştılar.

Ayrıca “Çiçek” adlı bir de küçük bir el gazetesi vardı Yaşar Nezihe’nin. Burada yıllarca şiir ve mektuplarını yayımladı. Malûme, Mahmure, Mehcure gibi takma adlar kullandı.

Artık onu herkes tanıyordu. “Kadınlar Dünyası” adlı derginin her sayısında o vardı. Hatta 124. sayısı “Büyük Şaire Yaşar Nezihe Hanımefendi’ye” diye çıktı.

1 Mayıs 1923’te sosyalistlerin dergisi “Aydınlık”ta “1 Mayıs” şiiri yayınlandı:

Ey işçi…
Mayıs birde bu birleşme gününde
Bişüphe bugün kalmadı bir mani önünde…
Baştanbaşa işte koca dünya hareketsiz;
Yıllarca bu birlikte devam eyleyiniz siz.
Patron da fakir işçilerin kadrini bilsin
Ta’zim ile, hürmetle sana başlar eğilsin,
Dün sen çalışırken bu cihan böyle değildi.
Bak fabrikalar uykuya dalmış gibi şimdi.
Herkes yay kaldı, ne tren var, ne tramvay
Sen bunları hep kendin için şan-ü şeref say…
Bir gün bırakınca işi halk şaşkına döndü.
Ses kalmadı, her velvele bir mum gibi söndü.

O, Türkiye’de ilk 1 Mayıs şiirini yazıp yayınlayan ilk kadın şair oldu. O, grevin kadın şairiydi.

Aydınlıkçılarla tanışmasını o gazetenin yazarları arasında olan oğlu Vedat vasıtasıyla olduğu söylenir. Asım Bezirci, Yaşar Nezihe ile Nazım Hikmet’i de oğlu Vedat’ın tanıştırdığını yazar.

Yine 1923’te Osmanlı Matbaa İşçileri Zanaat Birliği, çalışma koşullarının iyileştirilmesi için greve gitti ve basın tarihinin en başarılı eylemlerinden birini gerçekleştirdi. Gazete sahipleri ve yöneticileri ise bu greve “Müşterek-ül Menfaat” adlı ortak bir gazete çıkararak “sizsiz de yaparız” mesajını verdiler. Bunun üzerine mürettipler “El- Adl” adlı gazetede patronlar aleyhine yazılarıyla matbaa işçilerinin yanında yer aldılar. Grev, hükümetin araya girmesiyle sona erdi. Yaşar Nezihe grev bitmeden iki gün önce yine “Aydınlık”ta “Gazete Sahiplerine” “Onlardır eden zevkini, eğlenceni temin/ Onlar çalışır etmek için seni zengin…” mısralarıyla başlayan  bir şiir yazdı:

1 Mayıs 1924’te ise bir tane daha“1 Mayıs” şiiri yazdı.  İçerik yönünden ilk şiirinden pek farklı değildi. Gözaltına alındı.

3 Haziran 1925’te Aydınlık mecmuasındaki şiirleriyle grevlere destek vermesi, Amele Cemiyeti’ne üye olması, Akşam gazetesinde açlıktan şikâyet eden bir mektubu gerekçeleriyle tutuklanmıştır. Bu mektubun içeriğini şair Sennur Sezer, Evrensel’deki bir yazısında “komünizm propagandası” olarak değerlendirmiştir. 1912’de vefat eden babasından kendisine 45 kuruş maaş bağlanmıştı. İsyanı bu parayla geçinememesiydi.

Serbest kaldıktan sonra hiçbir dergi şiirlerini yayımlamadı çünkü o artık komünist olarak mimlenmişti ve sessizliğe büründü. Şark Eşya Pazarı’nda dikiş dikerek, Kızılay’a ve çeşitli yardım kurumlarına nakış işleyerek, savaş yıllarında belinde divit, cephede savaşan erkeklere ailelerinden mektuplar yazarak geçimini sağladı. Beş sene Mısırlı prenses Tevfika Hanım’dan ayda 5 lira aylık aldı ve 1934’te yaşadığı zorlu yaşama inat “Bükülmez” soyadını kendisine uygun gördü. Kapısını Taha Toros çalana kadar.

Taha Toros’un kendisiyle yaptığı röportajın “Yedi Gün” dergisinde yayımlanmasıyla gündeme geldi. “Bir Deste Menekşe” ve “Feryatlarım” şiir kitaplarındaki bazı şiirler 2 Kasım 1948 yılından itibaren “Kadın Gazetesi” nde yayımlandı. İstanbul Üniversitesi Konferans Salonu’nda “50 Yıllık Kalem Erbabı” adıyla kendisine jübile yapıldı. Bazı şiirleri bestelenmiş ve gazelhanlar tarafından okunmuştur.

Sosyal statüsü ve yaşam standardı ile o dönemin yüksek ailelere mensup diğer kadın şairlerden ayrılan Yaşar Nezihe kendi kendisini yetiştirmiştir.

5 Kasım 1971 yılında öldü ve Küçükyalı Altıntepe Mezarlığı’na gömüldü.

Yaşamını “Hayatım baştanbaşa facia ile geçti!” diyerek özetledi. O, Türkiye işçi sınıfının, proletaryanın ilk sosyalist kadın şairiydi.

Bana şimdilik müsaade dostlar. Yeni kitabıma yoğunlaşmam gerekiyor. Sağlıcakla kalınız.

 

KAYNAK: Mazi Cenneti 1, Taha Toros, İstanbul: İletişim Yayınları, 1998.

 

 

Diğer Yazıları

  Hava Durumu


ISTANBUL

  Yazarlar

KAZIM ÇİLOĞLU

KAZIM ÇİLOĞLU

Uzay Ajansı…
EMİN VAROL

EMİN VAROL

İğne...

Köşe yazılarının tüm adli sorumluluğu yazarına aittir.

  Puan Durumu

  O G B M A Y AV P
1.MEDİPOL BAŞAKŞEHİR FK 12 8 3 1 17 5 12 27
2.GALATASARAY A.Ş. 12 7 2 3 22 14 8 23
3.KASIMPAŞA A.Ş. 12 7 1 4 26 19 7 22
4.EVKUR YENİ MALATYASPOR 12 6 3 3 19 10 9 21
5.ANTALYASPOR A.Ş. 12 6 2 4 16 18 -2 20
6.MKE ANKARAGÜCÜ 12 6 1 5 15 13 2 19
7.BEŞİKTAŞ A.Ş. 12 5 3 4 20 16 4 18
8.GÖZTEPE A.Ş. 12 6 0 6 15 14 1 18
9.ATİKER KONYASPOR 12 4 5 3 17 14 3 17
10.TRABZONSPOR A.Ş. 12 4 4 4 19 18 1 16
11.DEMİR GRUP SİVASSPOR 12 3 5 4 14 18 -4 14
12.BURSASPOR 12 2 7 3 10 11 -1 13
13.FENERBAHÇE A.Ş. 12 3 4 5 11 15 -4 13
14.AKHİSARSPOR 12 3 3 6 13 20 -7 12
15.KAYSERİSPOR 12 3 3 6 10 17 -7 12
16.AYTEMİZ ALANYASPOR 12 4 0 8 6 18 -12 12
17.BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE ERZURUMSPOR 12 2 5 5 10 14 -4 11
18.ÇAYKUR RİZESPOR A.Ş. 12 1 5 6 13 19 -6 8